Ngày 16/09/2026, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã đề xuất mở cánh cửa để Canada trở thành “thành viên liên kết” (associate member) đầu tiên của Liên minh châu Âu (gọi tắt EU). Đây là một bước đi mang tính biểu tượng, cho thấy mong muốn của EU trong việc mở rộng quan hệ đối tác chiến lược vượt ra ngoài phạm vi châu Âu.
Chỉ một ngày sau, Thủ tướng Canada Mark Carney đã hoan nghênh định hướng này, đồng thời nhấn mạnh mong muốn tăng cường kết nối giữa người dân hai bên. Ông đặc biệt đề xuất tạo điều kiện để giới trẻ có thể sống, làm việc và học tập ở cả hai bờ Đại Tây Dương, qua đó thúc đẩy sự gắn kết nhân lực và văn hóa giữa Canada và EU.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, việc tự do đi lại và làm việc giữa các quốc gia trở thành một trong những chủ đề được quan tâm hàng đầu. Những thảo luận hiện nay giữa Canada và EU có thể mở ra cơ hội cho công dân được sống và làm việc tại châu Âu mà không cần visa, mà còn mở ra chiều ngược lại: công dân EU cũng có thể tiếp cận cơ hội cư trú và làm việc tại Canada dễ dàng hơn. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đây mới chỉ là định hướng đang được xây dựng, chưa phải quyền lợi pháp lý đã có hiệu lực.
Canada và EU đang thảo luận điều gì?
Quan hệ Canada – EU vốn đã được xây dựng trên nhiều khuôn khổ hợp tác, nổi bật là Hiệp định Kinh tế và Thương mại Toàn diện CETA. Những thảo luận mới cho thấy hai bên muốn đưa mối quan hệ vượt ra ngoài thương mại truyền thống, hướng tới một Liên minh vì Tương lai (Alliance for the Future).
Các lĩnh vực được Canada đề xuất tăng cường hợp tác bao gồm:
Khoáng sản quan trọng và năng lượng.
Công nghiệp quốc phòng.
Trí tuệ nhân tạo, năng lực điện toán và công nghệ lượng tử.
Không gian và hạ tầng chiến lược.
Thương mại số, dịch vụ và tài chính.
Giáo dục, nghiên cứu và kết nối người dân.
Theo định hướng được Thủ tướng Canada trình bày, mục tiêu không phải là Canada trở thành một thành viên EU theo mô hình truyền thống, mà là xây dựng một liên minh đặc biệt dựa trên những thế mạnh bổ sung của Canada và châu Âu.
“Thành viên liên kết” của EU có ý nghĩa gì với Canada?
So với các mô hình quan hệ hiện có của Liên minh châu Âu như EU–Na Uy hay EU–Thụy Sĩ, “thành viên liên kết” của Canada mang tính chất khác biệt rõ rệt. Na Uy là thành viên Khu vực Kinh tế châu Âu (EEA), nghĩa là họ tham gia gần như toàn bộ thị trường chung EU, bao gồm bốn quyền tự do lưu chuyển, nhưng không có quyền biểu quyết trong các định chế EU. Thụy Sĩ thì ký hàng loạt hiệp định song phương với EU, tạo nên một mạng lưới phức tạp cho phép tiếp cận từng phần thị trường chung, nhưng cũng phải tuân thủ nhiều quy định mà không có tiếng nói trong quá trình xây dựng luật.
Ngược lại, Canada không bước vào một cơ chế đã có sẵn; “thành viên liên kết” chưa được định nghĩa trong hiệp ước EU, nên phạm vi hợp tác sẽ phải được thiết kế mới từ đầu. Điều này mở ra sự linh hoạt: Canada có thể tập trung vào các lĩnh vực chiến lược như thương mại, năng lượng, nghiên cứu, an ninh chuỗi cung ứng, thay vì mặc định chấp nhận toàn bộ khung pháp lý EU. Nói cách khác, nếu Na Uy và Thụy Sĩ là những mô hình “tham gia một phần” vào thị trường chung, thì Canada đang thử nghiệm một mô hình “liên kết thể chế” mới, nhấn mạnh vào hợp tác chính trị–kinh tế xuyên Đại Tây Dương hơn là hội nhập thị trường toàn diện. Thủ tướng Canada Mark Carney cũng nhấn mạnh rằng trọng tâm không nằm ở hình thức, mà ở nội dung thực chất của mối quan hệ, với mục tiêu xây dựng một liên minh giúp hai bên tăng cường khả năng tự chủ, sức chống chịu kinh tế và kết nối xuyên Đại Tây Dương.
Công dân EU và Canada có thể được sống và làm việc qua lại không cần visa?
Công dân Canada hiện chưa có quyền tự động sống và làm việc tại EU mà không cần visa. Trong bài phát biểu tại Nghị viện châu Âu ngày 17/09, Thủ tướng Mark Carney đề xuất Canada và châu Âu tăng cường kết nối giữa người dân, trong đó nhấn mạnh việc tạo điều kiện để giới trẻ có thể học tập, làm việc và sinh sống xuyên Đại Tây Dương. Canada cũng đề cập khả năng tham gia chương trình Erasmus+ qua đó mở rộng cơ hội trao đổi giáo dục giữa sinh viên Canada và châu Âu.
Tuy nhiên, đề xuất này chưa đồng nghĩa với việc toàn bộ công dân Canada đã hoặc sẽ tự động được hưởng quyền tự do cư trú và làm việc tại 27 quốc gia EU. Phạm vi đối tượng, thời gian lưu trú, quyền làm việc, điều kiện áp dụng và cơ chế di chuyển cho công dân Canada vẫn cần được xác định trong các cuộc đàm phán tiếp theo. Vì vậy, với người đang lên kế hoạch định cư Canada đây nên được xem là một triển vọng chính sách đáng theo dõi thay vì quyền lợi hiện hành để đưa ra quyết định di trú ngay hôm nay.
Quan hệ EU - Canada không chỉ dừng ở quyền di chuyển
Quan hệ EU - Canada không chỉ xoay quanh quyền di chuyển của công dân mà còn mở rộng sang nhiều lĩnh vực chiến lược khác. Khả năng sống, học tập và làm việc xuyên Đại Tây Dương đang nhận được nhiều sự quan tâm, nhưng đây chỉ là một phần trong tầm nhìn hợp tác rộng hơn. Canada đề xuất tăng cường hợp tác với EU trong hàng loạt lĩnh vực chiến lược, từ khoáng sản quan trọng, quốc phòng, AI, năng lượng đến không gian và thanh toán.
Hai bên cũng muốn tiến tới thương mại số liền mạch hơn đối với hàng hóa phi nông nghiệp và nhiều loại hình dịch vụ. Trong giáo dục và nghiên cứu, Canada đề xuất tham gia Erasmus+ và thế hệ tiếp theo của chương trình Horizon tạo thêm không gian hợp tác giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và thế hệ trẻ hai bên. Nếu những định hướng này từng bước được cụ thể hóa, quan hệ Canada – EU có thể phát triển từ một quan hệ thương mại thành một mạng lưới hợp tác sâu rộng hơn về kinh tế, công nghệ, giáo dục, con người và năng lực chiến lược.
Những rào cản nào cần giải quyết trước khi quyền di chuyển được mở rộng?
Từ một định hướng chính trị đến một cơ chế chính thức cho phép công dân Liên minh Châu Âu và Canada được phép sinh sống và làm việc rộng rãi hai bên bờ Đại Tây Dương, có 2 vấn đề cần được giải quyết
Vấn đề pháp lý và thể chế. Quyền tự do cư trú và làm việc là một phần cốt lõi của hệ thống hội nhập châu Âu, vốn được bảo đảm bằng các hiệp ước và cơ chế pháp lý chặt chẽ. Vì vậy, việc mở rộng quyền này cho công dân Canada không thể chỉ dựa vào danh xưng “thành viên liên kết” mà phải được xác lập bằng một khung pháp lý cụ thể, được cả EU và các quốc gia thành viên phê chuẩn. Điều này đồng nghĩa với việc cần có các văn bản chính thức quy định phạm vi quyền lợi, nghĩa vụ, điều kiện áp dụng và cơ chế giám sát để đảm bảo tính minh bạch và khả thi.
Phạm vi và nội dung của mô hình hợp tác mới. Vì “thành viên liên kết” là một khái niệm chưa có tiền lệ, Canada và EU phải cùng nhau xác định rõ những lĩnh vực Canada có thể tham gia, mức độ hội nhập vào thị trường chung, cũng như các quyền và nghĩa vụ đi kèm. Quy trình phê chuẩn ở cả hai phía sẽ là bước quan trọng để biến định hướng chính trị thành cơ chế vận hành thực tế. Do đó, với những gia đình đang quan tâm đến visa và định cư, các đề xuất hiện nay nên được nhìn nhận như một triển vọng chính sách đang trong quá trình hình thành, thay vì coi đó là quyền lợi hiện hành để đưa ra quyết định di trú ngay lập tức.
Nếu được hiện thực hóa, điều này có ý nghĩa gì với người định cư Canada và Châu Âu?
Nếu được hiện thực hóa, cơ chế di chuyển rộng hơn giữa Canada và EU sẽ mang lại giá trị hai chiều cho cả công dân Canada lẫn công dân châu Âu.
Chiều từ Canada sang EU. Với các gia đình định cư Canada, quyền lợi tiềm năng không chỉ nằm ở việc có thêm một nơi để sinh sống. Nếu cơ chế mới được thiết lập, công dân Canada có thể mở rộng lựa chọn học tập, phát triển sự nghiệp và xây dựng mạng lưới quốc tế tại châu Âu. Doanh nhân Canada sẽ có cơ hội tiếp cận đối tác, nguồn vốn, công nghệ và thị trường châu Âu rộng lớn, trong khi các gia đình có con nhỏ có thể tận dụng sự kết nối giáo dục, chẳng hạn qua Erasmus+, để mở rộng cơ hội học tập cho thế hệ trẻ.
Chiều từ EU sang Canada. Ngược lại, công dân châu Âu cũng có thể được hưởng lợi từ một cơ chế di chuyển song phương. Việc sang Canada học tập, làm việc hoặc khởi nghiệp sẽ trở nên thuận lợi hơn, giúp họ tiếp cận một nền kinh tế năng động, nguồn tài nguyên phong phú và môi trường nghiên cứu – đổi mới sáng tạo đang phát triển mạnh. Đối với các trường đại học và viện nghiên cứu châu Âu, hợp tác với Canada trong Horizon hay Erasmus+ sẽ mở rộng không gian trao đổi học thuật và khoa học. Với doanh nghiệp châu Âu, khả năng tiếp cận thị trường Bắc Mỹ thông qua Canada cũng là một lợi thế chiến lược.
Như vậy, nếu cơ chế di chuyển xuyên Đại Tây Dương được cụ thể hóa, giá trị sẽ không chỉ nằm ở quyền đi lại, mà còn ở việc tạo ra một mạng lưới hợp tác song phương, nơi cả công dân Canada và công dân EU đều có thêm lựa chọn về học tập, làm việc, kinh doanh và phát triển lâu dài.
Kết luận
Những thảo luận giữa Canada và EU đang mở ra một góc nhìn rộng hơn về giá trị của định cư, cả ở Canada lẫn châu Âu. Định cư không chỉ là việc xây dựng cuộc sống tại một quốc gia, mà còn hướng tới khả năng kết nối với nhiều thị trường, môi trường giáo dục và cơ hội nghề nghiệp quốc tế. Nếu một cơ chế di chuyển song phương được thiết lập, công dân Canada có thể mở rộng lựa chọn học tập, làm việc và phát triển sự nghiệp tại châu Âu, trong khi công dân châu Âu cũng có thêm cơ hội tiếp cận môi trường kinh tế, giáo dục và nghiên cứu tại Canada.
Dù quyền sống và làm việc rộng rãi tại Liên minh châu Âu dành cho công dân Canada vẫn chưa được xác lập, diễn biến hiện nay cho thấy một kế hoạch di trú dài hạn nên được nhìn xa hơn quyền cư trú trước mắt. Hướng tới quốc tịch, khả năng di chuyển và những lựa chọn quốc tế cho thế hệ tiếp theo sẽ giúp gia đình xây dựng chiến lược di trú toàn cầu bền vững hơn. Tương tự, với công dân châu Âu, việc tiếp cận Canada cũng có thể trở thành một lớp giá trị bổ sung trong hoạch định sự nghiệp, giáo dục và kinh doanh xuyên Đại Tây Dương.
📩 Liên hệ Axis Global qua hotline +84 929 352 599 để được tư vấn lộ trình định cư phù hợp, từ lựa chọn chương trình, hoạch định quyền cư trú đến xây dựng chiến lược di trú dài hạn gắn với mục tiêu tài sản, giáo dục, sự nghiệp và tương lai của cả gia đình.
Xem thêm bài viết liên quan
Hành trình nhóm khởi nghiệp thành công với SUV Canada
